Ανθρωπογενείς δραστηριότητες
Σύμφωνα με όσα δήλωσε στο iEidiseis.gr ο Θοδωρής Γιάνναρος, πυρομετεωρολόγος και κύριος ερευνητής στο Ινστιτούτο Ερευνών Περιβάλλοντος και Βιώσιμης Ανάπτυξης του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, «οι περισσότερες πυρκαγιές ξεκινούν από κάποια ανθρωπογενή δραστηριότητα, είτε αυτό αφορά κάποιον που χρησιμοποίησε τροχό, είτε κάποιον που πήγε να κόψει ξερόκλαδα, είτε οποιαδήποτε άλλη δραστηριότητα που είναι ικανή να παράξει σπινθήρα».
Διαχείριση απορριμμάτων
Για παράδειγμα, «στην Πάρο και τη Λέσβο, έχει εξακριβωθεί ότι οι πυρκαγιές ξεκίνησαν από τους δύο ΧΥΤΑ που υπάρχουν στα νησιά, επομένως πάλι εμπλέκεται ο άνθρωπος. Έχουμε 2026 κι ακόμα συζητάμε για τη διαχείριση των απορριμμάτων, όμως κατά τα άλλα είμαστε μια φοβερά τουριστική χώρα».
Σημειώνεται πως η διαχείριση των απορριμμάτων στον ΧΥΤΑ Πάρου βρίσκεται στο επίκεντρο της εισαγγελικής έρευνας, αναφορικά με το ποιος φέρει την ευθύνη για την εναπόθεσή τους στο σημείο όπου εκδηλώθηκε η φωτιά. Ο εργολάβος που έχει αναλάβει τη διαχείριση του ΧΥΤΑ -από το 2022-, υποστηρίζει πως ο δήμος Πάρος εναπόθεσε στο σημείο ανακυκλώσιμα υλικά, κλαδιά, χαρτικά και άλλα απορρίμματα που δεν θα έπρεπε να υπάρχουν εκεί.
Από την πλευρά του, ο δήμαρχος Πάρου, Κώστας Μπιζάς, που κατηγορείται για πυρκαγιά από ενδεχόμενο δόλο λόγω της φερόμενης εναπόθεσης απορριμμάτων, αρνείται τις κατηγορίες, υποστηρίζοντας ότι δεν έχει αρμοδιότητα για την λειτουργία του ΧΥΤΑ, ούτε υπήρξε οδηγία για εναπόθεση απορριμμάτων.
Σε ΧΥΤΑ ή ΧΑΔΑ το 91% των απορριμμάτων
Πάντως, η πυρκαγιά στην Πάρο, αναδεικνύει ξανά ότι η συντριπτική πλειοψηφία των απορριμμάτων στα νησιά, «δεματοποιείται» ή θάβεται, γεγονός που αυξάνει τις πιθανότητες πρόκλησης πυρκαγιάς. Είναι ενδεικτικό ότι σύμφωνα με το αναθεωρημένο Περιφερειακό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων Νοτίου Αιγαίου, από τους περίπου 285.000 τόνους αστικών στερών αποβλήτων που παράχθηκαν το 2019, σχεδόν το 91% διατέθηκε σε ΧΥΤΑ ή ΧΑΔΑ, αναδεικνύοντας την ένταση του προβλήματος.
Δίκτυο μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας
Αντίστοιχα, σύμφωνα με τον κ. Γιάνναρο, «στην πυρκαγιά στο νότιο Ρέθυμνο που σκότωσε δύο πυροσβέστες, βγήκε η είδηση ότι ενδέχεται να ξεκίνησε από το δίκτυο μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Αυτές είναι οι κυριότερες αιτίες έναρξης των πυρκαγιών. Ούτε θέλουν να μας κάψουν οι Τούρκοι, ούτε να βάλουν παντού ανεμογεννήτριες».
Σημειώνεται πως ο ΔΕΔΔΗΕ έκανε λόγο για «ευκολη στοχοποίηση», υποστηρίζοντας πως δεν υπάρχουν αποδεικτικά στοιχεία ότι η φωτιά στο Ρέθυμνο ξεκίνησε από το δίκτυό του.
Κλιματική αλλαγή
Ειδικότερα για τις πυρκαγιές στα νησιά, ο κ. Γιάνναρος σχολίασε πως «έχουμε πάρα πολύ δύσκολες συνθήκες, τα νησιά μας δεν είχαν πολλές βροχές. Η βλάστηση είναι πολύ πιο εύφλεκτη, επομένως μπορεί να υπάρξει πολύ εύκολα πυρκαγιά. Πρέπει να το καταλάβουμε όλοι και να είμαστε προσεκτικοί, διαφορετικά θα κάνουμε την ίδια συζήτηση κάθε καλοκαίρι. Κάποια στιγμή θα πρέπει να πάψουμε να συζητάμε για την κλιματική αλλαγή. Είναι κάτι το δεδομένο. Το πόσο καταστροφικό θα είναι το έργο της φωτιάς, είναι κατά 95% στο δικό μας χέρι. Το υπόλοιπο 5% αφορά περιπτώσεις όπου η πυρκαγιά ξεκινά από κεραυνούς».
Εγκατάλειψη υπαίθρου
Για την εκδήλωση πυρκαγιών στα νησιά ευθύνεται σύμφωνα με τον ίδιο και «η μείωση του πληθυσμού. Γενικά, η εγκατάλειψη της υπαίθρου, έχει οδηγήσει στο να αυξηθεί πολύ η διαθέσιμη βιομάζα που καταναλώνουν οι πυρκαγιές κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού».
Παλαιότερα, σύμφωνα με τον κ. Γιάνναρο, «είχαμε χωριά που έσφυζαν από ζωή και γύρω τους μπορεί να είχαν πευκοδάσος, αμπελώνες, ελαιώνες κι άλλες καλλιεργητικές εκτάσεις. Αυτό το «μωσαϊκό» ήταν περισσότερο ανθεκτικό στη φωτιά, από το “χαλί” που έχουμε σήμερα από πεύκα και θαμνώνες. Αν μπει φωτιά εκεί, ειδικά κάτω από τις συνθήκες που έχουμε τις τελευταίες ημέρες, είναι σχεδόν αδύνατο να σταματήσει και γι΄ αυτό είναι επικίνδυνο να στέλνεις τις πυροσβεστικές δυνάμεις κατά μέτωπο».
Υπερτουρισμός
Στις αιτίες πρόκλησης πυρκαγιών στα νησιά, συμπεριλαμβάνεται σύμφωνα με τον ίδιο και ο υπερτουρισμός, καθώς εκτός των άλλων, «αυξάνει τις απαιτήσεις σε νερό. Γενικά, ο υπερτουρισμός υποβαθμίζει τις περιοχές. Παρότι δεν υπάρχει άμεση σύνδεση με πυρκαγιές, όπου συγκεντρώνονται πολλοί άνθρωποι, αυξάνεται ο κίνδυνος εκδήλωσης πυρκαγιάς».
Άλλωστε, όπου υπάρχει υπερτουρισμός, καταγράφεται «μεγάλη κατανάλωση νερού, ρεύματος, παραγωγής απορριμμάτων και γενικότερα δραστηριοτήτων».
Πισίνες
Στο ερώτημα αν η έλλειψη νερού στα νησιά επιδεινώνεται από τις πολυάριθμες πισίνες που υπάρχουν σε πολλά νησιά της χώρας, γεγονός που δυσχεραινει την κατάσβεση μιας πυρκαγιάς, ο κ. Γιάνναρος σχολίασε πως «είναι αδιανόητο στις Κυκλάδες που δεν δέχονται μεγάλα ύψη βροχής να υπάρχουν τόσες πισίνες, ενώ παραδίπλα δεν έχουν να πιούν νερό. Είναι και ζήτημα δικής μας παιδείας και καλλιέργειας να μην κοιτάμε μόνο τον εαυτό μας και να σκεφτούμε πως δεν θα αφήσουμε καμένη γη στα παιδιά μας».
Έλλειψη πυροσβεστών
Ακόμη ένα ζήτημα που αντιμετωπίζουν τα νησιά είναι η έλλειψη πυροσβεστών: «το Πυροσβεστικό Σώμα πρέπει να ενισχυθεί με ανθρώπινο δυναμικό. Αυτοί οι άνθρωποι ξεπερνούν τα όριά τους, θέτουν τον εαυτό τους σε κίνδυνο για να προστατέψουν τη ζωή μας, τις περιουσίες μας και το φυσικό περιβάλλον. Επίσης, θα πρέπει να καταργηθεί ο θεσμός του εποχικού πυροσβέστη. Οι πυρκαγιές δεν είναι εποχικό φαινόμενο. Η ολοκληρωμένη διαχείρισή τους απαιτεί αντιμετώπιση του προβλήματος όλο τον χρόνο και όχι μόνο κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού».
Πρόληψη
Αναφορικά με τις ελλείψεις στην πρόληψη, ο κ. Γιάνναρος ανέφερε πως «έχουν γίνει βήματα το τελευταίο διάστημα. Πλέον, έχουμε έναν καλό νόμο Πολιτικής Προστασίας, την “Ενεργή Μάχη”, που -στη θεωρία- μας επιτρέπει να κάνουμε άλματα, καθώς συμπεριλαμβάνει όλα τα εργαλεία: μιλάει για βόσκηση, προδιαγεγραμμένη καύση, επιχειρησιακή μετεωρολογία, σύστημα διοίκησης συμβάντων, ενώ έχει και 10ετες πλάνο ολοκληρωμένης διαχείρισης. Δεν πρέπει να χάσουμε την ευκαιρία να κινηθούμε προς τη σωστή κατεύθυνση».
Πολλαπλά καμένες εκτάσεις
Ταυτόχρονα, σε πολλές περιοχές της χώρας -και νησιά- ξανακαίγονται τα τελευταία χρόνια οι ίδιες εκτάσεις. Όπως σχολίασε ο κ. Γιάνναρος, «όταν μια έκταση καίγεται 2 και 3 φορές και μάλιστα σε λίγα χρόνια, μειώνεται κατά πολύ το οποίο δυναμικό υπάρχει για φυσική αναγέννηση. Το μόνο που μπορεί να φυτρώσει εκεί, είναι χορτάρι. Επομένως, σκοπός δεν είναι απλά η αναδάσωση, αλλά να αφήσουμε την περιοχή ανθεκτικότερη σε μια επόμενη καταστροφή και όχι το ίδιο εκτεθειμένη».
