Αντιμέτωπος με μια ραγδαία ενίσχυση του φαινομένου Ελ Νίνιο βρίσκεται ο πλανήτης, με τον Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός (WMO) να προειδοποιεί για επικείμενη δραματική αύξηση ακραίων καιρικών φαινομένων, όπως σαρωτικοί καύσωνες, έντονες ξηρασίες και σφοδρές βροχοπτώσεις τους επόμενους μήνες.
Μπροστά σε αυτή την απειλή, η κοινότητα του WMO ανεβάζει ρυθμούς, ενισχύοντας τον συντονισμό και τις υπηρεσίες κλιματικών δεδομένων. Στόχος είναι η παροχή υποστήριξης μέσω έγκαιρων προειδοποιήσεων, ώστε κυβερνήσεις, ανθρωπιστικές οργανώσεις και κρίσιμοι τομείς όπως η γεωργία και η δημόσια υγεία να προστατεύσουν τις πιο ευάλωτες κοινότητες από τις επερχόμενες επιπτώσεις.
Το Ελ Νίνιο (El Niño) αποτελεί τη θερμή φάση της Νότιας Κύμανσης (ENSO), ενός φυσικού κλιματικού κύκλου που επαναλαμβάνεται συνήθως κάθε δύο έως επτά χρόνια. Χαρακτηρίζεται από την ασυνήθιστη άνοδο της θερμοκρασίας των επιφανειακών υδάτων στον κεντρικό και ανατολικό ισημερινό Ειρηνικό Ωκεανό. Αυτή η υπερθέρμανση των υδάτων πυροδοτεί μια αλυσιδωτή αντίδραση στην ατμόσφαιρα, η οποία είναι ικανή να διαταράξει τα συνηθισμένα καιρικά μοτίβα σε ολόκληρο τον πλανήτη.
Όταν το Ελ Νίνιο βρίσκεται σε πλήρη ανάπτυξη, η παγκόσμια μέση θερμοκρασία ανεβαίνει κατακόρυφα. Πρακτικά, αυτό μεταφράζεται σε ακραίους καύσωνες, παρατεταμένες περιόδους ξηρασίας σε περιοχές όπως η Αυστραλία, η ινδική υποήπειρος και τμήματα της Αφρικής, αλλά και σφοδρές, καταστροφικές βροχοπτώσεις σε άλλες γεωγραφικές ζώνες.
Ελ Νίνιο: Πώς θα σαρώσει την Ευρώπη
Για την Ευρώπη, η έλευση ενός ισχυρού Ελ Νίνιο δημιουργεί ένα σύνθετο καιρικό σκηνικό, χωρίζοντας ουσιαστικά την ήπειρο στα δύο. Σύμφωνα με τα προγνωστικά μοντέλα του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού, δημιουργείται μια σαφής μετεωρολογική αντίθεση ανάμεσα στον βορρά και τον νότο:
- Νότια Ευρώπη και Μεσόγειος: Βρίσκονται αντιμέτωπες με αυξημένες πιθανότητες για βροχοπτώσεις πάνω από τα φυσιολογικά για την εποχή επίπεδα, συνθήκη που αυξάνει τον κίνδυνο ξαφνικών πλημμυρικών φαινομένων.
- Βόρεια Ευρώπη: Προβλέπεται να κινηθεί στο άλλο άκρο, δεχόμενη αισθητά λιγότερες βροχές (κάτω από το κανονικό), με αποτέλεσμα τον αυξημένο κίνδυνο ξηρασίας.
Ωστόσο, ο μεγαλύτερος κίνδυνος για ολόκληρη τη Γηραιά Ήπειρο αφορά τη θερμοκρασία. Εξαιτίας της τεράστιας ποσότητας θερμότητας που απελευθερώνει το Ελ Νίνιο στην ατμόσφαιρα, η Ευρώπη καθίσταται εξαιρετικά ευάλωτη σε παρατεταμένα και σφοδρά κύματα καύσωνα. Οι ακραίες αυτές θερμοκρασίες αναμένεται να δοκιμάσουν τις αντοχές των κρατών, αυξάνοντας δραματικά την πίεση στη δημόσια υγεία, την αγροτική παραγωγή και τα ενεργειακά δίκτυα.
Σύμφωνα με τη μηνιαία Παγκόσμια Εποχική Κλιματική Ενημέρωση του Οργανισμού, τα δεδομένα δείχνουν μια ταχύτατη μετάβαση προς ένα ισχυρό Ελ Νίνιο κατά το τρίμηνο Ιουλίου-Σεπτεμβρίου 2026. Τα προηγμένα προγνωστικά μοντέλα από τα μεγαλύτερα παγκόσμια κέντρα συγκλίνουν σε ένα κοινό συμπέρασμα: μια αισθητή άνοδο της θερμοκρασίας των ωκεανών στον κεντρικό και ανατολικό ισημερινό Ειρηνικό. Σε ορισμένες περιοχές μάλιστα, οι ανωμαλίες στην επιφάνεια της θάλασσας εκτιμάται ότι θα ξεπεράσουν τους 2°C.
Αυτή η αξιοσημείωτη ταύτιση των προβλέψεων δίνει στους επιστήμονες υψηλό βαθμό βεβαιότητας για το τι έπεται. Το Ελ Νίνιο αναμένεται να κορυφωθεί κατά τη διάρκεια του φθινοπώρου στο Βόρειο Ημισφαίριο, απλώνοντας την επιρροή του σε παγκόσμια κλίμακα, ενώ την ίδια στιγμή ο ισημερινός Ατλαντικός θα διατηρήσει θερμοκρασίες υψηλότερες από τα φυσιολογικά επίπεδα.
Αυτή η νέα έκθεση έρχεται να συμπληρώσει την αναλυτική ενημέρωση για το δίπολο Ελ Νίνιο/Λα Νίνια που εκδόθηκε αρχές Ιουνίου, ενσωματώνοντας πλέον την επίδραση πολλαπλών κλιματικών παραγόντων, όπως οι συνθήκες στον Ινδικό και τον Ατλαντικό Ωκεανό.
«Οι συνθήκες του Ελ Νίνιο βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη και αναμένεται να ενισχυθούν ραγδαία σε ένα ισχυρό φαινόμενο – όπως είχε προβλεφθεί με ακρίβεια από τις προβλέψεις του WMO. Αυτό θα εντείνει τις πιθανότητες ξηρασίας και έντονων βροχοπτώσεων, καθώς και τον κίνδυνο καυσώνων στην ξηρά και θαλάσσιων καυσώνων σε πολλές περιοχές του κόσμου», τόνισε χαρακτηριστικά η Γενική Γραμματέας του WMO, Σελέστ Σάουλο.
«Η κοινότητα του WMO έχει ξεκινήσει μια άνευ προηγουμένου κινητοποίηση για τον συντονισμό των δραστηριοτήτων σε ολόκληρο τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών και σε περιφερειακό επίπεδο, προκειμένου να υποστηρίξει τις κυβερνήσεις, τις ανθρωπιστικές οργανώσεις και τους ευαίσθητους στο κλίμα τομείς. Οι προηγμένες εποχικές προβλέψεις και οι έγκαιρες προειδοποιήσεις είναι ζωτικής σημασίας για να σωθούν ζωές και να μετριαστεί ο αντίκτυπος στις οικονομίες και τις κοινότητές μας», πρόσθεσε η ίδια.
Οι επιπτώσεις σε παγκόσμιο επίπεδο
Αποτελώντας τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος για τη Νότια Κύμανση (ENSO), το Ελ Νίνιο και η Λα Νίνια διαμορφώνουν καθοριστικά το παγκόσμιο κλίμα. Το Ελ Νίνιο, ένα φυσικό μοτίβο, συνδέεται άμεσα με την αύξηση της θερμοκρασίας των επιφανειακών υδάτων στον Ειρηνικό Ωκεανό.
Κάνοντας την εμφάνισή του συνήθως κάθε δύο με επτά χρόνια, το φαινόμενο διαρκεί από εννέα έως δώδεκα μήνες. Ξεκινά να σχηματίζεται την άνοιξη, κορυφώνεται μέσα στον χειμώνα και επηρεάζει καθοριστικά τις παγκόσμιες θερμοκρασίες την αμέσως επόμενη χρονιά.
Βέβαια, ο αντίκτυπος διαφέρει ανάλογα με την ένταση, τη χρονική περίοδο και την αλληλεπίδραση με άλλα κλιματικά φαινόμενα. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο WMO ταξινομεί την ένταση σε τέσσερις βαθμίδες (ασθενή, μέτρια, ισχυρή, πολύ ισχυρή), ξεκαθαρίζοντας πως ο όρος «σούπερ Ελ Νίνιο» δεν ανήκει στην επίσημη ορολογία του.
Δύο παγκόσμιοι χάρτες που εμφανίζουν προβλέψεις για την περίοδο Ιουνίου-Αυγούστου 2023: ο αριστερός δείχνει θερμοκρασίες πάνω από το κανονικό με κόκκινο χρώμα, ο δεξιός δείχνει ανωμαλίες βροχοπτώσεων με πράσινο για πάνω από το κανονικό και καφέ για κάτω από το κανονικό.
Οι επίσημοι χάρτες σκιαγραφούν με σαφήνεια τις πιθανότητες για ανωμαλίες στη θερμοκρασία και τις βροχοπτώσεις, με χρωματικές διαβαθμίσεις να υποδεικνύουν το πόσο πιθανό είναι οι τιμές να κυμανθούν πάνω ή κάτω από τον μέσο όρο. Όπως διευκρινίζουν οι ειδικοί, η ένταση του χρώματος αντικατοπτρίζει τις πιθανότητες και όχι την απόλυτη βεβαιότητα.
Εφιαλτικές προβλέψεις για τη θερμοκρασία
Η εικόνα για τις θερμοκρασίες είναι αποκαλυπτική. Αναμένεται με συντριπτική πιθανότητα πως σχεδόν όλες οι κατοικημένες περιοχές εκτός των πόλων θα δουν τον υδράργυρο να σκαρφαλώνει πάνω από τα φυσιολογικά επίπεδα.
Στους ωκεανούς, το ίχνος του Ελ Νίνιο είναι ήδη ορατό, με τον ισημερινό Ειρηνικό να έχει πάνω από 80% πιθανότητα να καταγράψει ανώτερες του κανονικού θερμοκρασίες. Παρόμοια εικόνα αναμένεται στον Ινδικό και τον τροπικό Ατλαντικό Ωκεανό, με μόνη εξαίρεση τον Βόρειο Ατλαντικό, όπου προβλέπονται πιο ψυχρές συνθήκες.
Τα δεδομένα για τις βροχοπτώσεις το διάστημα Ιουλίου-Σεπτεμβρίου 2026 επιβεβαιώνουν το κλασικό αποτύπωμα του Ελ Νίνιο. Περισσότερες βροχές από το σύνηθες αναμένονται στον Ειρηνικό, ενώ αντίθετα ξηρασία φαίνεται να απειλεί τον Ινδικό Ωκεανό, την ινδική υποήπειρο και μεγάλο τμήμα της Αυστραλίας.
Στην Αφρική καταγράφεται μια έντονη αντίθεση: περιοχές γύρω από τον Κόλπο της Γουινέας θα δουν ισχυρές βροχές, ενώ το Ευρύτερο Κέρας της Αφρικής θα δοκιμαστεί από ξηρασία. Ανάλογο πρόβλημα ανομβρίας αναμένεται σε Κεντρική Αμερική και Καραϊβική, την ώρα που στις νοτιοδυτικές ΗΠΑ θα σημειωθούν έντονα φαινόμενα.
Όσον αφορά την Ευρώπη, ο βορράς φαίνεται να πηγαίνει προς ξηρότερες συνθήκες, ενώ ο νότος αντιμετωπίζει αυξημένες πιθανότητες για έντονες βροχοπτώσεις, αν και τα μοντέλα πρόβλεψης για τη Γηραιά Ήπειρο έχουν χαμηλότερο βαθμό βεβαιότητας.
Προκειμένου να μετριαστούν οι συνέπειες, ο WMO έχει ήδη ενεργοποιήσει τους μηχανισμούς ενημέρωσης και υποστήριξης. Τακτικές αναφορές φτάνουν στα Ηνωμένα Έθνη και στους ανθρωπιστικούς εταίρους, δίνοντας έμφαση στην πρόληψη.
Ήδη από τα τέλη Ιουνίου έχουν ξεκινήσει εξειδικευμένες ενημερώσεις, οι οποίες εστιάζουν σε ευάλωτες ζώνες όπως η Δυτική Αφρική, ενώ παράλληλα τρέχουν τεχνικά διαδικτυακά σεμινάρια (webinars) για να θωρακιστούν οι κρατικοί μηχανισμοί απέναντι στο φαινόμενο.
