Ο καφές μπορεί να κάνει πολύ περισσότερα από το να μας κρατά ξύπνιους. Νέα έρευνα δείχνει ότι τόσο ο κανονικός όσο και ο ντεκαφεϊνέ καφές μπορούν να μεταβάλλουν το μικροβίωμα του εντέρου και ενδέχεται να επηρεάζουν τη διάθεση, το στρες, τη μνήμη και την προσοχή μέσω της σύνδεσης μεταξύ εντέρου και εγκεφάλου.
Επιστήμονες από το APC Microbiome Ireland, ερευνητικό κέντρο του University College Cork, μελέτησαν τον τρόπο με τον οποίο ο καφές μπορεί να επηρεάζει την επικοινωνία του πεπτικού συστήματος με τον εγκέφαλο. Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature Communications, εξέτασε τον λεγόμενο άξονα εντέρου-εγκεφάλου, ένα αμφίδρομο σύστημα επικοινωνίας μεταξύ των μικροοργανισμών του εντέρου και του εγκεφάλου.
Η επικοινωνία αυτή πραγματοποιείται μέσω του ανοσοποιητικού συστήματος, των ορμονών, των νεύρων αλλά και χημικών ουσιών που παράγουν τα μικρόβια του εντέρου.
Οι ερευνητές μελέτησαν 62 άτομα: 31 τακτικούς καταναλωτές καφέ και 31 ανθρώπους που συνήθως δεν έπιναν καφέ. Ως τακτικοί καταναλωτές θεωρήθηκαν όσοι έπιναν περίπου 3 έως 5 φλιτζάνια την ημέρα, ποσότητα που χαρακτηρίζεται από την Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων ως ασφαλής και μέτρια για τους περισσότερους ανθρώπους.
Οι συμμετέχοντες υποβλήθηκαν σε ψυχολογικές αξιολογήσεις και κατέγραφαν την κατανάλωση καφεΐνης και τη διατροφή τους. Παράλληλα, οι ερευνητές συνέλεξαν δείγματα κοπράνων και ούρων, ώστε να παρακολουθήσουν αλλαγές στα βακτήρια του εντέρου, στον μεταβολισμό, στη διάθεση και στα επίπεδα αντιλαμβανόμενου στρες.
Αρχικά, οι τακτικοί καταναλωτές διέκοψαν την κατανάλωση καφέ για δύο εβδομάδες. Η διακοπή προκάλεσε σημαντικές αλλαγές στο μεταβολικό προφίλ του εντέρου τους σε σύγκριση με εκείνο των ανθρώπων που δεν έπιναν καφέ.
Στη συνέχεια ο καφές επανεντάχθηκε στη διατροφή τους, χωρίς οι συμμετέχοντες να γνωρίζουν αν έπιναν κανονικό ή ντεκαφεϊνέ. Μετά την επαναφορά του καφέ, και οι δύο ομάδες παρουσίασαν χαμηλότερα επίπεδα αντιλαμβανόμενου στρες, κατάθλιψης και παρορμητικότητας. Το εύρημα αυτό υποδηλώνει ότι ορισμένες επιδράσεις του καφέ στη διάθεση μπορεί να μην οφείλονται αποκλειστικά στην καφεΐνη.
Η έρευνα εντόπισε επίσης διαφορές σε αρκετά είδη βακτηρίων. Ορισμένα, όπως τα Eggertella και Cryptobacterium curtum, εμφανίζονταν σε μεγαλύτερη αφθονία στους καταναλωτές καφέ. Τα βακτήρια αυτά ενδέχεται να συμμετέχουν σε διαδικασίες που σχετίζονται με την παραγωγή οξέων και χολικών οξέων και, κατά συνέπεια, να επηρεάζουν το περιβάλλον του εντέρου.
Οι ερευνητές παρατήρησαν επίσης αυξημένα επίπεδα βακτηρίων της ομάδας Firmicutes, η οποία σε προηγούμενες έρευνες έχει συνδεθεί με θετικά συναισθήματα, ιδιαίτερα στις γυναίκες.
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα ήταν ότι ο κανονικός και ο ντεκαφεϊνέ καφές δεν είχαν ακριβώς τις ίδιες επιδράσεις.
Βελτίωση στη μάθηση και τη μνήμη παρατηρήθηκε μόνο στην ομάδα που κατανάλωνε ντεκαφεϊνέ καφέ. Αυτό δείχνει ότι ουσίες πέρα από την καφεΐνη ενδέχεται να συμβάλλουν στις γνωστικές επιδράσεις του καφέ.
Ο καφές περιέχει χιλιάδες χημικές ενώσεις, μεταξύ των οποίων πολυφαινόλες, φυτικές ουσίες με αντιοξειδωτικές ιδιότητες που μπορούν να αλληλεπιδρούν με τα βακτήρια του εντέρου και να επηρεάζουν τον μεταβολισμό.
Ο καφές με καφεΐνη, από την άλλη πλευρά, συνδέθηκε με μειωμένο άγχος, καλύτερη εγρήγορση και ενισχυμένη προσοχή. Η καφεΐνη συσχετίστηκε επίσης με χαμηλότερους δείκτες φλεγμονής.
Οι ερευνητές τονίζουν ότι, λόγω του μικρού αριθμού συμμετεχόντων, η μελέτη δεν αποδεικνύει ότι ο καφές προκαλεί άμεσα τις συγκεκριμένες αλλαγές στη διάθεση, τη γνωστική λειτουργία ή την υγεία του εντέρου. Προσφέρει όμως νέα στοιχεία για τους βιολογικούς μηχανισμούς που μπορεί να εξηγούν προηγούμενες παρατηρήσεις σχετικά με τα οφέλη της κατανάλωσης καφέ.
Όπως επισημαίνει ο καθηγητής John Cryan, ο καφές δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται απλώς ως μια πηγή καφεΐνης. Είναι ένα σύνθετο διατροφικό προϊόν, του οποίου τα συστατικά αλληλεπιδρούν με το μικροβίωμα, τον μεταβολισμό και το νευρικό σύστημα.
Η έρευνα ενισχύει, επομένως, την άποψη ότι ο καφές μπορεί να επηρεάζει τον οργανισμό μέσω πολλών διαφορετικών μηχανισμών, με την καφεΐνη να αποτελεί μόνο ένα μέρος της συνολικής του δράσης.
