Οι ολοένα και συχνότεροι και εντονότεροι καύσωνες δεν επηρεάζουν μόνο τη σωματική υγεία, αλλά και την ψυχική ευεξία πολλών ανθρώπων. Η λεγόμενη «κλιματική ανησυχία» (climate anxiety) αποτελεί πλέον αναγνωρισμένη μορφή ψυχολογικής δυσφορίας και επηρεάζει ιδιαίτερα νέους ανθρώπους, γυναίκες και γονείς που ανησυχούν για το μέλλον των παιδιών τους.
Κατά τη διάρκεια του καύσωνα του Ιουνίου, που ήταν ο θερμότερος μήνας που έχει καταγραφεί ποτέ στην Αγγλία, η 36χρονη Tavia Watts από το Cheltenham ένιωθε διαρκή φόβο για την ασφάλεια των δύο μικρών παιδιών της. Η θερμοκρασία στο υπνοδωμάτιό τους ξεπερνούσε σε ορισμένες περιπτώσεις τους 30°C, γεγονός που της προκαλούσε έντονο άγχος.
Όπως περιγράφει, δεν μπορούσε να χαλαρώσει ούτε τα βράδια. Συχνά απομακρυνόταν από το δωμάτιο των παιδιών για να κλάψει, καθώς αισθανόταν αβοήθητη μπροστά στις υψηλές θερμοκρασίες. Μοιράστηκε τα συναισθήματά της σε ένα σύντομο βίντεο στο Instagram, το οποίο συγκέντρωσε περισσότερες από 18.000 επιδοκιμασίες και χιλιάδες κοινοποιήσεις, δείχνοντας ότι πολλοί άνθρωποι βιώνουν παρόμοια συναισθήματα.
Η Watts δηλώνει ότι αισθάνεται σαν «ο κόσμος να τελειώνει», ότι φοβάται για τη ζωή των παιδιών της και ότι δυσκολεύεται να αποδεχθεί πως πολλοί εξακολουθούν να μην αντιμετωπίζουν σοβαρά την κλιματική αλλαγή.
Τι έδειξε μελέτη για την κλιματική ανησυχία
Σύμφωνα με μελέτη του Πανεπιστημίου του Bath, περίπου το 4,6% του πληθυσμού του Ηνωμένου Βασιλείου παρουσιάζει κλιματική ανησυχία. Η κατάσταση αυτή αναγνωρίζεται από το Εθνικό Σύστημα Υγείας (NHS) και τους επαγγελματικούς φορείς ψυχικής υγείας ως μορφή ψυχολογικής επιβάρυνσης. Έρευνες δείχνουν ότι οι γυναίκες και οι νέοι είναι οι ομάδες που εμφανίζουν συχνότερα τέτοιου είδους συμπτώματα.
Οι ψυχολόγοι Caroline Hickman από το Πανεπιστήμιο του Bath και Emma Lawrance από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης εξηγούν ότι ολοένα περισσότεροι άνθρωποι βιώνουν «προληπτικό άγχος», δηλαδή φόβο για τον επόμενο καύσωνα ή άλλο ακραίο καιρικό φαινόμενο. Όσοι έχουν ήδη ζήσει πλημμύρες, πυρκαγιές ή παρατεταμένες περιόδους υπερβολικής ζέστης συχνά περιμένουν με αγωνία την επανάληψή τους.
Η Hickman, η οποία παρέχει ψυχολογική υποστήριξη σε άτομα με κλιματική ανησυχία, αναφέρει ότι κατά τη διάρκεια του τελευταίου καύσωνα αντιμετώπισε ιδιαίτερα σοβαρά περιστατικά. Ορισμένοι άνθρωποι εξέφρασαν ακόμη και αυτοκτονικές σκέψεις, ενώ άλλοι δήλωσαν ότι σκέφτονται να μην αποκτήσουν παιδιά ή να μετακομίσουν σε περιοχές με πιο δροσερό κλίμα.
Η ίδια η Watts πιστεύει ότι υπάρχουν δύο διαφορετικοί τρόποι αντιμετώπισης του άγχους. Ο πρώτος είναι η παραίτηση και η πεποίθηση ότι τίποτα δεν μπορεί να αλλάξει. Ο δεύτερος είναι η ανάληψη δράσης. Για τον λόγο αυτό συμμετέχει σε τοπικές περιβαλλοντικές πρωτοβουλίες, οργανώνει ανταλλαγές παιδικών ρούχων, υπογράφει ψηφίσματα για την προστασία του κλίματος και πρόσφατα υιοθέτησε χορτοφαγική διατροφή, θεωρώντας ότι έτσι συμβάλλει έστω και λίγο στη μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος.
Παρόμοιες ανησυχίες εκφράζει και η 38χρονη Lizzie Ellen από το δυτικό Λονδίνο. Όταν έμαθε για την κλιματική αλλαγή στο σχολείο, πίστευε ότι οι συνέπειές της θα εμφανίζονταν στο μακρινό μέλλον. Ωστόσο, οι πρόσφατοι καύσωνες άλλαξαν την οπτική της. Μετά τη γέννηση του πρώτου της παιδιού, παρακολουθεί συνεχώς τις μετεωρολογικές προβλέψεις και προσπαθεί να προστατεύσει το βρέφος από τη ζέστη, γεγονός που την οδηγεί να περνά πολλές ώρες απομονωμένη μέσα στο σπίτι.
Οι φόβοι για ακραίες θερμοκρασίες
Εκτός από τις άμεσες δυσκολίες, την απασχολεί ιδιαίτερα το μέλλον του παιδιού της. Φοβάται ότι οι ακραίες θερμοκρασίες που σήμερα θεωρούνται ασυνήθιστες μπορεί σύντομα να αποτελούν καθημερινότητα κατά τη διάρκεια της ζωής του.
Ορισμένοι άνθρωποι έχουν προχωρήσει ακόμη και σε σημαντικές αλλαγές στον τρόπο ζωής τους. Ο οικολόγος Francis Windram μετακόμισε από τη νότια Αγγλία στο Lancaster, αναζητώντας πιο δροσερό κλίμα. Παράλληλα, προμηθεύτηκε φορητό κλιματιστικό και ανησυχεί ιδιαίτερα για τους ηλικιωμένους συγγενείς του, οι οποίοι ζουν σε περιοχές όπου οι κατοικίες δεν έχουν σχεδιαστεί για τόσο υψηλές θερμοκρασίες.
Οι ειδικοί τονίζουν ότι η αντιμετώπιση της κλιματικής ανησυχίας απαιτεί τόσο ψυχολογική όσο και πρακτική υποστήριξη. Συνιστούν στους ανθρώπους να μιλούν ανοιχτά για τις ανησυχίες τους, καθώς πολλοί υποτιμούν το πόσο έντονα προβληματίζονται και οι υπόλοιποι. Η συμμετοχή σε ομάδες ή κοινότητες με κοινό ενδιαφέρον για το περιβάλλον μπορεί να μειώσει το αίσθημα μοναξιάς και να μετατρέψει το άγχος σε δημιουργική δράση.
Επιπλέον, ακόμη και μικρές πρωτοβουλίες, όπως η φύτευση δέντρων, η δημιουργία σχολικών κήπων ή η εγκατάσταση ηλιακών πάνελ, βοηθούν τους ανθρώπους να αισθάνονται ότι συμβάλλουν θετικά στην αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης.
Τέλος, οι ψυχολόγοι υπενθυμίζουν ότι η σωματική κατάσταση επηρεάζει σημαντικά την ψυχική υγεία. Η σωστή ενυδάτωση, τα δροσερά ντους, η παραμονή σε σκιερούς χώρους και η διατήρηση χαμηλής θερμοκρασίας στο σώμα μπορούν να μειώσουν τόσο τη σωματική καταπόνηση όσο και τα συμπτώματα άγχους. Όπως επισημαίνουν, απέναντι στην κλιματική αλλαγή οι άνθρωποι δεν είναι ανίσχυροι· η ενημέρωση, η συνεργασία και η δράση μπορούν να περιορίσουν τόσο τις επιπτώσεις της όσο και το ψυχολογικό της βάρος.
