Η ποντιακή κουζίνα είναι μια από τις πιο αυθεντικές και αναγνωρίσιμες γαστρονομικές παραδόσεις του ελληνισμού. Βασισμένη στην κτηνοτροφία και την καλλιέργεια της γης, χρησιμοποιεί απλά υλικά —όπως το βούτυρο, τα γαλακτοκομικά, το σιτάρι και τα χόρτα— για να δημιουργήσει πιάτα με τεράστια θρεπτική αξία και βαθιά νόστιμη γεύση.
1. Οι Σούπες (Σορβάδες)Οι σούπες στον Πόντο δεν ήταν απλώς πρώτο πιάτο, αλλά ένα πλήρες, δυναμωτικό γεύμα για τους εργάτες και την οικογένεια.
- Τανωμένος Σορβάς (ή Τανέα): Η «βασίλισσα» των ποντιακών πιάτων. Μια βελούδινη γιαουρτόσουπα με κορκότο (σπασμένο σιτάρι), η οποία «τανώνεται» με πασκιτάν ή γιαούρτι και ολοκληρώνεται με καμένο βούτυρο και ξερό δυόσμο.
- Κιντέατα: Μια εξαιρετικά θρεπτική και δυναμωτική σούπα από τσουκνίδες, οι οποίες πολτοποιούνται και μαγειρεύονται με αλεύρι, σκόρδο και δυόσμο. Αποτελεί σταθερή αξία για τις περιόδους της νηστείας.
2. Τα Χειροποίητα Ζυμαρικά & τα ΓαλακτοκομικάΤα ζυμαρικά παρασκευάζονταν το καλοκαίρι, ξεραίνονταν στον ήλιο ή τον φούρνο και αποθηκεύονταν για όλο το χειμώνα.
- Βαρένικα: Χειροποίητα ζυμαρικά σε σχήμα μισοφέγγαρου, γεμιστά με τουλουμίσιο τυρί ή μυζήθρα. Αφού βράσουν, σερβίρονται πάντα περιχυμένα με καυτό, καμένο βούτυρο.
- Υβριστόν (ή Ιβριστό): Λεπτές λωρίδες ζύμης που ψήνονται πρώτα στο σάτζι (μαντεμένια πλάκα) και ξεραίνονται. Για να σερβιριστούν, απλώς ζεματίζονται με βραστό νερό και περιχύνονται με βούτυρο και τυρί.
- Σιρόν: Μικρά ρολάκια από προψημένο φύλλο, τοποθετημένα όρθια στο ταψί. Περιχύνονται με ζεστό νερό για να μαλακώσουν, καλύπτονται με σκορδογιαούρτι (ή πασκιτάν) και «λούζονται» με καυτό βούτυρο.
- Χαβίτς: Ένας πλούσιος, πηχτός χυλός από καλαμποκάλευρο που καβουρδίζεται σε αγνό βούτυρο και βράζει με νερό ή ανθόγαλα, μέχρι να μελώσει.
3. Οι Πίτες και οι ΟμελέτεςΗ τέχνη του φύλλου και η ευρηματικότητα της στιγμής αναδεικνύονται μέσα από απλά αλλά πεντανόστιμα πιάτα.
- Περέκ: Η πιο διάσημη ποντιακή πίτα. Φτιάχνεται με έτοιμα, προψημένα φύλλα (τα περέκια) που βρέχονται ελαφρώς και στρώνονται στο τηγάνι με γέμιση από τυρί. Ψήνεται παραδοσιακά με βούτυρο μέχρι να γίνει τραγανή.
- Φούστορον: Η παραδοσιακή ποντιακή ομελέτα. Είναι πολύ πιο αφράτη από τις συνηθισμένες, ψήνεται σε άφθονο βούτυρο και συχνά εμπλουτίζεται με πατάτες, τυρί ή κολοκυθάκια.
4. Τα Λαχανικά και τα ΚρέαταΑν και η κουζίνα ήταν κυρίως χορτοφαγική λόγω της καθημερινότητας, το κρέας είχε την τιμητική του στις γιορτές.
- Μαύρα Λάχανα με Φασούλε: Ένα εμβληματικό χειμωνιάτικο φαγητό. Πρόκειται για ψιλοκομμένες λαχανίδες (μαύρα λάχανα) που μαγειρεύονται μαζί με ξερά φασόλια, καλαμπόκι, κρεμμύδι και καυτερό κόκκινο πιπέρι.
- Σαρμάδες με Μαύρα Λάχανα: Τα ποντιακά ντολμαδάκια. Τυλίγονται σε φύλλα μαύρου λάχανου με γέμιση από ρύζι, πλιγούρι, κρεμμύδι και μυρωδικά, ενώ συχνά προστίθεται και ψιλοκομμένος κιμάς.
5. Τα Παραδοσιακά ΓλυκάΤα γλυκά του Πόντου βασίζονταν στη ζύμη και το σιρόπι ή το μέλι, προσφέροντας άμεση ενέργεια.
- Ωτία: Τραγανά, τηγανητά γλυκίσματα από ζύμη που παίρνουν το όνομά τους από το σχήμα τους, καθώς μοιάζουν με αυτιά (ωτία). Πασπαλίζονται με άχνη ζάχαρη ή περιχύνονται με μέλι.
- Πισία: Αφράτα τηγανόψωμα που γίνονται είτε αλμυρά (με τυρί ή πατάτα) είτε γλυκά, πασπαλισμένα με ζάχαρη και κανέλα.
