Το Χρηματιστήριο Ενέργειας είναι μια ψηφιακή αγορά όπου παραγωγοί, προμηθευτές, έμποροι και μεγάλοι καταναλωτές αγοράζουν και πουλούν ηλεκτρική ενέργεια, φυσικό αέριο και περιβαλλοντικά πιστοποιητικά. Αντί η τιμή του ρεύματος να ορίζεται σταθερά από το κράτος ή μια εταιρεία, διαμορφώνεται καθημερινά βάσει της προσφοράς και της ζήτησης, ακολουθώντας τους κανόνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Target Model)
Ποιος το ψήφισε και ποιος το υποστηρίζει;Η δημιουργία του Ελληνικού Χρηματιστηρίου Ενέργειας (ΕΧΕ) βασίστηκε σε ευρωπαϊκές οδηγίες για την ενοποίηση των ενεργειακών αγορών της Ευρώπης. [1]
- Η νομοθετική έναρξη: Η θεσμοθέτησή του ξεκίνησε αρχικά με τον Νόμο 4425/2016 από την τότε κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ (επί υπουργίας Γιώργου Σταθάκη) και ολοκληρώθηκε/εξειδικεύτηκε με τον Νόμο 4512/2018. Η επίσημη έναρξη των συναλλαγών έγινε τον Μάρτιο του 2020 επί κυβέρνησης Νέας Δημοκρατίας.
- Ποιοι το υποστηρίζουν επιχειρησιακά (Μέτοχοι): Δεν ανήκει σε έναν μόνο φορέα. Υποστηρίζεται και ελέγχεται από μια κοινοπραξία κρατικών και ιδιωτικών οργανισμών:
- ΔΑΠΕΕΠ (Διαχειριστής ΑΠΕ & Εγγυήσεων Προέλευσης) – 22%
- Όμιλος Χρηματιστηρίου Αθηνών – 21%
- ΑΔΜΗΕ (Ανεξάρτητος Διαχειριστής Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας) – 20%
- ΕΤΑΑ (Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης) – 20%
- Χρηματιστήριο Αξιών Κύπρου – 10%
- ΔΕΣΦΑ (Διαχειριστής Εθνικού Συστήματος Φυσικού Αερίου) – 7%
Γιατί ανεβαίνουν οι τιμές της ενέργειας;Η άνοδος των τιμών στο Χρηματιστήριο Ενέργειας οφείλεται σε έναν συνδυασμό δομικών, γεωπολιτικών και τεχνικών παραγόντων:
- Ο κανόνας της «οριακής τιμής» (Marginal Pricing): Στο χρηματιστήριο, η τελική τιμή της ενέργειας για όλη την αγορά καθορίζεται από την ακριβότερη μονάδα που επιστρατεύεται για να καλυφθεί η ζήτηση. Αυτή η μονάδα είναι συνήθως το φυσικό αέριο. Έτσι, ακόμα κι αν το 60% της ενέργειας παράγεται από φθηνές ΑΠΕ, αν το υπόλοιπο ποσοστό απαιτεί ακριβό φυσικό αέριο, όλη η ενέργεια πληρώνεται με βάση την ακριβή τιμή του αερίου.
- Η αστάθεια των ΑΠΕ και το «απογευματινό κενό»: Οι ανανεώσιμες πηγές (ήλιος, άνεμος) είναι φθηνές αλλά εξαρτώνται από τον καιρό. Όταν πέφτει ο ήλιος το απόγευμα και η ζήτηση ανεβαίνει, η παραγωγή των φωτοβολταϊκών μηδενίζεται. Για να καλυφθεί το κενό, παίρνουν μπροστά οι μονάδες φυσικού αερίου, ανεβάζοντας απότομα το κόστος.
- Γεωπολιτικές κρίσεις και διεθνείς τιμές: Οι τιμές του φυσικού αερίου διεθνώς παραμένουν ευάλωτες σε γεωπολιτικές εντάσεις (π.χ. Μέση Ανατολή, Ουκρανία) και αυξομειώσεις της παγκόσμιας ζήτησης.
- Έλλειψη επαρκούς αποθήκευσης: Η Ελλάδα παράγει μεγάλες ποσότητες πράσινης ενέργειας το μεσημέρι, αλλά επειδή δεν υπάρχουν ακόμη αρκετές μεγάλες μπαταρίες αποθήκευσης, αυτή η φθηνή ενέργεια συχνά «χάνεται» αντί να χρησιμοποιηθεί το βράδυ.
- Ολιγοπωλιακή δομή και κερδοσκοπία: Επειδή οι παίκτες που παράγουν ενέργεια στη χονδρική αγορά είναι σχετικά λίγοι, υπάρχουν συχνά καταγγελίες για τη διαμόρφωση υψηλών περιθωρίων κέρδους (ουρανοκατέβατα κέρδη) σε περιόδους υψηλής ζήτησης.
Βασίλειος Σπανουδάκης
