Το τέμενος Χαμζά Μπέη, το γνωστό σε όλους «Αλκαζάρ», αποδίδεται ξανά μετά από δεκαετίες στην πόλη της Θεσσαλονίκης. Με πρωτοβουλία του Υπουργείου Πολιτισμού, ο χώρος αποκτά εκθεσιακή δραστηριότητα και έτσι το μνημείο, πέρα από αρχαιολογικός χώρος, γίνεται μέρος της σύγχρονης εικαστικής ζωής της πόλης και ανοίγεται σε νέα κοινά. Την εκθεσιακή επιμέλεια και την ευθύνη λειτουργίας του έχει ο Μητροπολιτικός Οργανισμός Μουσείων Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης, το MOMUS, ενώ η διαχείριση του μνημείου γίνεται σε στενή συνεργασία με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης (ΕΦΑΠΟΘ).
Δήλωση της Υπουργού Πολιτισμού, Λίνας Μενδώνη: «Η αποκατάσταση του μνημείου σηματοδοτεί μια νέα εποχή για το εμβληματικό τοπόσημο της Θεσσαλονίκης, που για δεκαετίες παρέμενε πίσω από σκαλωσιές. Με την απόδοσή του στο κοινό μετά από 40 χρόνια, το μνημείο αποκτά ξανά τη θέση που του αρμόζει στον ιστορικό και πολιτιστικό ιστό της πόλης. Η λειτουργική του επανένταξη, σε άμεση γειτνίαση με τον σταθμό του Μετρό “Βενιζέλου”, συμβάλλει στην αισθητική αναβάθμιση της περιοχής και στην ανάδειξη της ιστορικής ταυτότητας της Θεσσαλονίκης. Με την έναρξη της πολιτιστικής χρήσης του χώρου από το MOMUS, ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο για το μνημείο, το οποίο συνδέει την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς με τη σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία. Στο πλαίσιο της συνεργασίας του MOMUS με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης, ο χώρος θα φιλοξενεί πολιτιστικές δράσεις, δημιουργώντας έναν ζωντανό τόπο συνάντησης της ιστορίας με τη σύγχρονη τέχνη και όχι μόνο. Το μνημείο του Χαμζά Μπέη αποτελεί πλέον ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της συνάντησης, καθώς η αποκατάστασή του διασφαλίζει τη διατήρησή του και η νέα χρήση του τού δίνει ξανά ζωή, προς όφελος της πόλης και των πολιτών της».
Δήλωση του Προέδρου ΔΣ του MOMUS, Επαμεινώνδα Χριστοφιλόπουλου: «Το τέμενος Χαμζά Μπέη είναι ένα κτίριο-μάρτυρας της νεότερης ιστορίας της πόλης, μιας ιστορίας σημαδεμένης από τους βαθιούς μετασχηματισμούς της Βαλκανικής. Διέσχισε την οθωμανική ακμή, το κίνημα των Νεότουρκων, την Ανταλλαγή των πληθυσμών και το Ολοκαύτωμα, και στέκεται ακόμη στη γωνία Εγνατίας και Βενιζέλου. Η αποκατάστασή του δείχνει ότι η Θεσσαλονίκη είναι πλέον ώριμη να αναδείξει και την οθωμανική της περίοδο, ως αναπόσπαστο κομμάτι της πολυπολιτισμικής της ιστορίας. Ευχαριστούμε την Υπουργό Πολιτισμού, κα Λίνα Μενδώνη, για την έμπρακτη εμπιστοσύνη της στο MOMUS. Ευχαριστούμε επίσης την Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης και την κ. Τάνια Πρωτοψάλτη, αναπληρώτρια προϊσταμένη της Υπηρεσίας, για την εξαιρετική συνεργασία. Για εμάς είναι μια στιγμή ευθύνης: να αναδείξουμε ξανά τον ρόλο του μνημείου στην ιστορία της πόλης και να το συνδέσουμε με το παρόν και το μέλλον της.
Η εναρκτήρια έκθεσηΗ πρώτη έκθεση στο μνημείο έχει τίτλο «Θεσσαλονίκη: Το Αποτύπωμα της Μετάβασης (1960–1980). Μέσα από τις φωτογραφίες του Pete Marifoglou», σε επιμέλεια της Θούλης Μισιρλόγλου, Καλλιτεχνική Διευθύντρια του MOMUS-Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης και του Θοδωρή Μάρκογλου, Επιμελητή στο MOMUS-Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. Η έκθεση είναι μια οπτική περιήγηση στη Θεσσαλονίκη μιας εικοσαετίας ραγδαίας μεταμόρφωσης. Ο ασπρόμαυρος φακός του Θεσσαλονικιού φωτογράφου την καταγράφει σε εικόνες που παρουσιάζονται για πρώτη φορά στο κοινό. Μέσα από αυτές, η πόλη αποκαλύπτεται ως ζωντανός οργανισμός σε μετάβαση, όπου το παραδοσιακό συνυπάρχει και συγκρούεται με το καινούριο.
Η έκθεση διαρθρώνεται σε τρεις θεματικές ενότητες, που μαζί συνθέτουν το μωσαϊκό της μεταπολεμικής Θεσσαλονίκης:
- Η εμπορική φυσιογνωμία και η αγορά: ο παλμός της οικονομικής ζωής στο κέντρο και στις ιστορικές αγορές, όπου ο σύγχρονος καταναλωτισμός γεννιέται χωρίς να έχει χαθεί ακόμη η ανθρώπινη επαφή.
- Η καθημερινότητα των ανθρώπων: ο αυθεντικός, ανθρώπινος ρυθμός της πόλης. Από την ομίχλη του Θερμαϊκού και τα λαϊκά καφενεία μέχρι τις αυλές της Άνω Πόλης, καταγράφεται μια καθημερινότητα που διατηρούσε ακόμη τους δεσμούς της με την παράδοση και την επαρχία.
- Τα μνημεία στον σύγχρονο αστικό ιστό: η στιγμή που η ρωμαϊκή, η βυζαντινή και η οθωμανική κληρονομιά «περικυκλώνεται» από το κύμα της αντιπαροχής και της ανοικοδόμησης. Είναι και η στιγμή που αρχίζει ο δικός της αγώνας για συντήρηση και διάσωση.
Ο φωτογράφος Pete MarifoglouΟ Pete (Παναγιώτης) Marifoglou γεννήθηκε το 1944 στη Θεσσαλονίκη. Το 1950, σε ηλικία έξι ετών, μετανάστευσε με την οικογένειά του στις ΗΠΑ και εγκαταστάθηκε στο Μανχάταν της Νέας Υόρκης, όπου ολοκλήρωσε τις σπουδές του. Ως νεαρός φοιτητής και αργότερα απόφοιτος της School of Visual Arts (SVA) της Νέας Υόρκης, εργάστηκε στο πλατό των πειραματικών ταινιών του θρυλικού Factory του Andy Warhol. Παρά την απόσταση, η Θεσσαλονίκη έμεινε πεδίο του φωτογραφικού του βλέμματος. Τη φωτογράφιζε στα σποραδικά ταξίδια του στην Ελλάδα, από τη δεκαετία του 1960 έως και τη δεκαετία του 1980. Πριν από λίγα χρόνια επέστρεψε στη Θεσσαλονίκη, ύστερα από μια μακρά καριέρα στη Νέα Υόρκη.
Οι υποστηρικτές Το MOMUS ευχαριστεί θερμά τους χορηγούς που στήριξαν την απόδοση του μνημείου:
- Την εταιρεία Smartify, Ψηφιακό Εταίρο, με την οποία δημιουργήθηκε η ηχητική ξενάγηση που υπάρχει για το μνημείο και την έκθεση στα ελληνικά, αγγλικά και τουρκικά. Η Smartify παρέχει δωρεάν όλα τα ψηφιακά εργαλεία και στηρίζει την ανάπτυξη ψηφιακών υπηρεσιών για τους επισκέπτες σε όλα τα μουσεία του MOMUS.
- Τον Οίκο Δαλκαφούκη, εταιρεία που ειδικεύεται σε δομικά υλικά και λύσεις αποκατάστασης ιστορικών κτιρίων.
