Ο κλινικός ψυχολόγος Kenneth Barish υποστηρίζει ότι οι παππούδες και οι γιαγιάδες μπορούν να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο στην αντιμετώπιση της κρίσης ψυχικής υγείας σε παιδιά και εφήβους. Σύμφωνα με τον ίδιο, η μειωμένη συμμετοχή της ευρύτερης οικογένειας στην ανατροφή των παιδιών έχει στερήσει από τις νέες γενιές τη συναισθηματική υποστήριξη που χρειάζεται.
Ο Barish επισημαίνει ότι οι άνθρωποι δεν εξελίχθηκαν ώστε να μεγαλώνουν τα παιδιά τους χωρίς τη βοήθεια συγγενών και της κοινότητας.
Οι παππούδες δεν προσφέρουν μόνο πρακτική βοήθεια στους γονείς, αλλά συμβάλλουν και στη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών μέσω της προσοχής, της ενθάρρυνσης και της κατανόησης. Αυτές οι μικρές καθημερινές εκδηλώσεις αγάπης και ενδιαφέροντος ενισχύουν την ψυχική ανθεκτικότητα των παιδιών και λειτουργούν ως προστατευτικοί παράγοντες απέναντι στις δυσκολίες της ζωής.
Στο βιβλίο του «The Art and Science of Parenting and Grandparenting», ο Barish αξιοποιεί τέσσερις δεκαετίες κλινικής εμπειρίας και επιστημονικών ερευνών για να υποστηρίξει ότι οι παππούδες μπορούν να βοηθήσουν τις οικογένειες να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις της σύγχρονης ανατροφής. Ιδιαίτερη έμφαση δίνει στην ανάγκη καλλιέργειας του αισθήματος του σκοπού και της προσφοράς προς τους άλλους, καθώς θεωρεί ότι η σύγχρονη κοινωνία προωθεί υπερβολικά την ατομική επιτυχία εις βάρος της συλλογικότητας και της ενσυναίσθησης.
Πίεση για επιδόσης και άγχος
Η υπερβολική πίεση για επιδόσεις συνδέεται με αυξημένα επίπεδα άγχους, κατάθλιψης και ακόμη και κατάχρησης ουσιών, ιδιαίτερα σε εύπορες κοινότητες. Αντίθετα, η συμμετοχή σε πράξεις βοήθειας προς τους άλλους ενισχύει την αυτοεκτίμηση, μειώνει τα συμπτώματα κατάθλιψης, περιορίζει την εγκατάλειψη του σχολείου και μπορεί να συμβάλει ακόμη και στη βελτίωση της σωματικής υγείας και της μακροζωίας. Για τον λόγο αυτό, ο Barish προτείνει οι οικογένειες να συμμετέχουν σε εθελοντικές δραστηριότητες και να συζητούν από μικρή ηλικία με τα παιδιά για την καλοσύνη, την ενσυναίσθηση και την κατανόηση των αναγκών των άλλων.
Εξίσου σημαντική θεωρείται η ύπαρξη ενός ενήλικα που ακούει πραγματικά το παιδί και το κάνει να αισθάνεται ότι δεν είναι μόνο του. Σύμφωνα με τον Barish, αυτή η αίσθηση ασφάλειας αποτελεί μία από τις καλύτερες άμυνες απέναντι στις ψυχολογικές δυσκολίες που θα αντιμετωπίσει ένα παιδί κατά την ανάπτυξή του. Μέσα από τη συζήτηση και την υποστήριξη, τα παιδιά μαθαίνουν ότι τα προβλήματα μπορούν να λυθούν, οι σχέσεις να αποκατασταθούν και τα αρνητικά συναισθήματα να ξεπεραστούν.
Ο ψυχολόγος τονίζει επίσης τη σημασία του παιχνιδιού, της κοινής διασκέδασης και του ειλικρινούς ενδιαφέροντος για τα ενδιαφέροντα και τους στόχους των παιδιών. Τέτοιες εμπειρίες ενισχύουν τους οικογενειακούς δεσμούς και βοηθούν τα παιδιά να αναπτύξουν αυτοπεποίθηση και συναισθηματική ανθεκτικότητα.
Το συχνό λάθος
Ένα ακόμη συχνό λάθος που παρατηρεί στις οικογένειες είναι η υπερβολική κριτική. Αν και πολλοί γονείς πιστεύουν ότι η κριτική παρακινεί τα παιδιά να προσπαθούν περισσότερο, ο Barish υποστηρίζει ότι συμβαίνει το αντίθετο: η συνεχής επίκριση προκαλεί δυσαρέσκεια, αντίδραση και αποδυναμώνει την πρωτοβουλία και τη διάθεση για προσπάθεια. Παράλληλα, επισημαίνει ότι ούτε ο αδιάκριτος έπαινος είναι πάντα ωφέλιμος. Επηρεασμένος από τη θεωρία της «νοοτροπίας ανάπτυξης» της Carol Dweck, προτείνει να επιβραβεύεται κυρίως η προσπάθεια, η επιμονή και η μάθηση και όχι η έμφυτη ευφυΐα ή οι βαθμοί.
Τέλος, ο Barish υποστηρίζει ότι η επιτυχημένη ανατροφή των παιδιών δεν βασίζεται κυρίως στη διδασκαλία δεξιοτήτων ή στην επιβράβευση, αλλά στη δημιουργία ουσιαστικών σχέσεων και στην ανάπτυξη εσωτερικής αυτοπεποίθησης. Μέσα από ανοιχτές συζητήσεις, συνεργασία και υποστήριξη αντί τιμωρίας, τα παιδιά γίνονται πιο ανθεκτικά, συμπονετικά και πρόθυμα να επιδιώξουν τους στόχους τους με ενθουσιασμό και αίσθηση σκοπού.
