Πρόσφατη μελέτη δείχνει ότι οι γυναίκες όχι μόνο εμφανίζουν συχνότερα Νόσο Αλτσχάιμερ και άλλες μορφές άνοιας, αλλά επηρεάζονται και πιο έντονα και από παράγοντες κινδύνου που σχετίζονται με τη γνωστική εξασθένηση. Τα ευρήματα προέρχονται από μελέτη της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας και δημοσιεύτηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Biology of Sex Differences.
Οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα περισσότερων από 17.000 ενηλίκων μέσης και μεγαλύτερης ηλικίας στις Ηνωμένες Πολιτείες, εξετάζοντας πώς διαφορετικοί παράγοντες κινδύνου επηρεάζουν τη γνωστική λειτουργία ανδρών και γυναικών. Σύμφωνα με τη βασική ερευνήτρια Megan Fitzhugh, η σημασία ενός παράγοντα κινδύνου δεν εξαρτάται μόνο από το πόσο συχνά εμφανίζεται, αλλά και από το πόσο σοβαρά επηρεάζει τον εγκέφαλο κάθε φύλου.
Στις ΗΠΑ, τα 2/3 των ασθενών με Αλτσχάιμερ είναι γυναίκες. Σήμερα περίπου 7 εκατομμύρια Αμερικανοί ζουν με τη νόσο, με τις γυναίκες να αποτελούν την πλειονότητα των περιστατικών. Αν και η μεγαλύτερη διάρκεια ζωής των γυναικών θεωρούνταν για χρόνια η βασική εξήγηση, οι ειδικοί πιστεύουν πλέον ότι αυτό δεν αρκεί…
Στη μελέτη αξιολογήθηκαν 13 γνωστοί παράγοντες κινδύνου για άνοια, χρησιμοποιώντας στοιχεία από τη μεγάλη αμερικανική έρευνα Health and Retirement Study. Οι παράγοντες αυτοί περιλάμβαναν: το μορφωτικό επίπεδο, την απώλεια ακοής, το κάπνισμα, την κατανάλωση αλκοόλ, την παχυσαρκία, την κατάθλιψη, τη σωματική αδράνεια, την υπέρταση, τον διαβήτη και άλλες καρδιομεταβολικές παθήσεις.
Σημαντικές διαφορές ανάμεσα στα δύο φύλα
Οι γυναίκες εμφάνιζαν συχνότερα κατάθλιψη, χαμηλή φυσική δραστηριότητα και προβλήματα ύπνου. Συγκεκριμένα, το 17% των γυναικών ανέφερε συμπτώματα κατάθλιψης, έναντι μόλις 9% των ανδρών. Επιπλέον, σχεδόν οι μισές γυναίκες δήλωσαν περιορισμένη σωματική δραστηριότητα, ενώ τα προβλήματα ύπνου ήταν επίσης πιο συχνά.
Παράλληλα, οι γυναίκες είχαν κατά μέσο όρο ελαφρώς χαμηλότερο μορφωτικό επίπεδο, κάτι που θεωρείται παράγοντας που μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο γνωστικής εξασθένησης αργότερα στη ζωή. Από την άλλη πλευρά, οι άνδρες εμφάνιζαν συχνότερα απώλεια ακοής, διαβήτη και αυξημένη κατανάλωση αλκοόλ.
Η υπέρταση, ωστόσο, ήταν εξαιρετικά συχνή και στα δύο φύλα, επηρεάζοντας περίπου έξι στους δέκα συμμετέχοντες. Επιπλέον, ο μέσος δείκτης μάζας σώματος τόσο των ανδρών όσο και των γυναικών βρισκόταν στην κατηγορία υπέρβαρου ή παχυσαρκίας. Ένα από τα σημαντικότερα συμπεράσματα της έρευνας ήταν ότι ορισμένοι παράγοντες κινδύνου είχαν πολύ μεγαλύτερη επίδραση στη γνωστική λειτουργία των γυναικών. Παθήσεις που σχετίζονται με την καρδιά και τον μεταβολισμό, όπως η υπέρταση και η παχυσαρκία, συνδέονταν με μεγαλύτερη μείωση των γνωστικών επιδόσεων στις γυναίκες σε σχέση με τους άνδρες.
Ακόμη πιο ενδιαφέρον ήταν το γεγονός ότι η απώλεια ακοής και ο διαβήτης, παρότι εμφανίζονταν συχνότερα στους άνδρες, φαίνεται να επηρέαζαν περισσότερο τη μνήμη και τη σκέψη των γυναικών. Αυτό δείχνει ότι ο ίδιος παράγοντας κινδύνου δεν έχει απαραίτητα την ίδια επίδραση σε όλους τους ανθρώπους.
Σύμφωνα με την καθηγήτρια Judy Pa, τα ευρήματα υπογραμμίζουν τη σημασία του φύλου στην έρευνα για την άνοια αλλά και για άλλες σοβαρές ασθένειες, όπως οι καρδιοπάθειες και ο καρκίνος. Οι επιστήμονες θεωρούν ότι η κατανόηση αυτών των διαφορών μπορεί να οδηγήσει σε πιο αποτελεσματικές στρατηγικές πρόληψης και θεραπείας.
Η μελέτη ενισχύει επίσης το ενδιαφέρον για την εξατομικευμένη ιατρική, δηλαδή την προσέγγιση που προσαρμόζει την πρόληψη και τη θεραπεία στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε ατόμου, συμπεριλαμβανομένου του φύλου. Αντί για γενικές οδηγίες που απευθύνονται σε όλους, οι ειδικοί πιστεύουν ότι ίσως είναι πιο αποτελεσματικό να στοχεύονται οι παράγοντες που επηρεάζουν περισσότερο συγκεκριμένες ομάδες πληθυσμού.
Επειδή πολλοί από τους παράγοντες κινδύνου μπορούν να τροποποιηθούν, οι ερευνητές θεωρούν ότι υπάρχουν σημαντικές δυνατότητες πρόληψης. Για τις γυναίκες, ιδιαίτερα σημαντική φαίνεται να είναι η αντιμετώπιση της κατάθλιψης, η αύξηση της φυσικής δραστηριότητας και η καλύτερη φροντίδα της καρδιαγγειακής υγείας, ειδικά της υπέρτασης.
Παρότι απαιτούνται περισσότερες μελέτες για να διευκρινιστούν πλήρως οι αιτίες αυτών των διαφορών, οι επιστήμονες εκτιμούν ότι ορμονικοί, γενετικοί και κοινωνικοί παράγοντες πιθανόν παίζουν σημαντικό ρόλο. Η βαθύτερη κατανόηση αυτών των μηχανισμών θα μπορούσε να συμβάλει στη δημιουργία πιο στοχευμένων παρεμβάσεων και στη μείωση του βάρους της άνοιας, ιδιαίτερα στις γυναίκες που φαίνεται να επηρεάζονται δυσανάλογα.
Ψάχνουν φάρμακο με εύκολη χρήση
Ερευνητές του Texas A&M University υποστηρίζουν ότι ίσως βρήκαν έναν τρόπο να το πετύχουν μέσω ενός απλού ρινικού σπρέι που μειώνει τη φλεγμονή στον εγκέφαλο. Οι επιστήμονες ανακοίνωσαν μάλιστα ότι η πειραματική θεραπεία αποκατέστησε τη μνήμη, μείωσε τη χρόνια φλεγμονή και βελτίωσε τη λειτουργία των εγκεφαλικών κυττάρων μετά από μόλις δύο δόσεις.
Η ερευνητική ομάδα θεωρεί ότι τα αποτελέσματα θα μπορούσαν μελλοντικά να οδηγήσουν σε νέες θεραπείες για ασθένειες που σχετίζονται με τη γήρανση και τη γνωστική εξασθένηση, όπως η άνοια και η νόσος Αλτσχάιμερ. Εδώ και χρόνια, οι επιστήμονες γνωρίζουν ότι ο εγκέφαλος των ηλικιωμένων συχνά εμφανίζει μια μόνιμη χαμηλού βαθμού φλεγμονή, γνωστή ως «νευροφλεγμονώδης γήρανση». Αυτή η κατάσταση επηρεάζει τη μνήμη, τη σκέψη και την ικανότητα του εγκεφάλου να προσαρμόζεται σε νέες πληροφορίες, ενώ θεωρείται σημαντικός παράγοντας για την εμφάνιση νευροεκφυλιστικών ασθενειών.
Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από τον καθηγητή Δρ Ashok Shetty και τους ερευνητές Δρ. Madhu Leelavathi Narayana και Δρ. Maheedhar Kodali. Τα αποτελέσματα δημοσιεύτηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Extracellular Vesicles. Σύμφωνα με το Δρ Shetty, οι ασθένειες που σχετίζονται με τη γήρανση του εγκεφάλου αποτελούν παγκόσμιο πρόβλημα υγείας και η έρευνα δείχνει ότι η γήρανση του εγκεφάλου ίσως να μπορεί να αντιστραφεί, βοηθώντας τους ανθρώπους να παραμείνουν πνευματικά δραστήριοι και κοινωνικά ενεργοί. Η θεραπεία βασίζεται σε μικροσκοπικά βιολογικά σωματίδια που ονομάζονται εξωκυτταρικά κυστίδια (extracellular vesicles ή EVs). Τα σωματίδια αυτά μεταφέρουν γενετικό υλικό μεταξύ των κυττάρων. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, οι επιστήμονες τα «φόρτωσαν» με microRNAs, δηλαδή μικρά μόρια που ρυθμίζουν σημαντικές λειτουργίες του εγκεφάλου και επηρεάζουν πολλά γονίδια και βιολογικά μονοπάτια.
Η χορήγηση έγινε μέσω ρινικού σπρέι, κάτι που επέτρεψε στη θεραπεία να παρακάμψει τον προστατευτικό φραγμό του εγκεφάλου και να φτάσει απευθείας στον εγκεφαλικό ιστό. Οι ερευνητές θεωρούν ότι αυτή η μέθοδος είναι ιδιαίτερα σημαντική, επειδή προσφέρει άμεση πρόσβαση στον εγκέφαλο χωρίς επεμβατικές διαδικασίες.
Μόλις η θεραπεία έφτασε στον εγκέφαλο, στόχευσε κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος που σχετίζονται με τη χρόνια φλεγμονή. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, περιορίστηκαν φλεγμονώδεις μηχανισμοί όπως το NLRP3 inflammasome και το μονοπάτι cGAS-STING, τα οποία συνδέονται στενά με τη γήρανση του εγκεφάλου.
Ωστόσο, η θεραπεία όμως δεν περιορίστηκε μόνο στη μείωση της φλεγμονής. Οι ερευνητές παρατήρησαν επίσης βελτίωση στη λειτουργία των μιτοχονδρίων, των μικροσκοπικών δομών που παράγουν ενέργεια μέσα στα κύτταρα. Η γήρανση και η φλεγμονή συχνά καταστρέφουν τα μιτοχόνδρια, κάνοντας τα εγκεφαλικά κύτταρα λιγότερο αποτελεσματικά. Με την αποκατάσταση της λειτουργίας τους, τα κύτταρα φάνηκαν να ανακτούν την ικανότητά τους να επεξεργάζονται και να αποθηκεύουν πληροφορίες.
Σε τεστ συμπεριφοράς και μνήμης, τα άτομα που έλαβαν τη θεραπεία αναγνώριζαν καλύτερα γνωστά αντικείμενα, εντόπιζαν νέα στοιχεία στο περιβάλλον τους και είχαν καλύτερες επιδόσεις σε σύγκριση με όσους δεν έλαβαν θεραπεία. Σύμφωνα με το Δρ Shetty, παρατήρησαν ότι ενεργοποιήθηκαν οι φυσικοί μηχανισμοί επιδιόρθωσης του εγκεφάλου, οδηγώντας σε αποκατάσταση της λειτουργίας του.
